محمد تقي جعفري

210

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

هدفگيرى نابخردانهء ماكياولى ، قانون منطقى « هدف وسيله را توجيه مىكند » را در ذهن او مختل ساخته است استدلال ماكياولى براى اثبات تفكرات ضد انسانيش به قانون منطقى « هدف وسيله را توجيه مىكند » مغالطه و سفسطه ايست كه ضررش بيش از ضرر هدفگيريهاى او از تفكراتش بوده است ، زيرا وقاحت هدف گيريهاى ماكياولى با اولين روياروئى با عقل سليم و وجدان و مشاهدات تاريخى ، روشن مىشود و براى بررسى كنندهء آن هدفها ابهامى نمىماند ، ولى وقتى كه پيش از دقت در ماهيت و نتايج هدفگيرى ماكياولى ، به بررسى كننده بگوئيد : البته شما مىدانيد كه هدف وسيله را توجيه مىكند قانونى است كاملا منطقى ، و اين جمله را هم اضافه كنيد كه ماكياولى يك فرد عامى نيست ، بررسى كننده كه مىخواست با ذهن بيطرف وارد مطالعه تفكرات ماكياولى شود ، با پذيرش دو اصل پيش - ساخته شروع به كار مىكند و چه بسا در ارزيابى تفكرات ماكياولى بوسيلهء آن دو اصل به نتيجهء مثبت مىرسد . بطور كلى ماكياولى از قانون منطقى هدف و وسيله كه پس از اين ، تا حدودى توضيح خواهيم داد ، بهره بردارى منطقى متكى به واقعيات نمىكند ، بلكه نخست خواستهء خود را كه ضرورت ظلم و استبداد و خيانت و نقض تعهدها و دروغ و تزوير براى بدست گرفتن و قدرت مىباشد ، بعنوان هدف تعيين مىنمايد ، سپس قانون منطقى « هدف وسيله را توجيه مىكند » را هم براى اثبات هدف بودن خواسته‌هاى خود و هم براى تجويز ارتكاب هر نوع خلاف حق و حقيقت مورد بهره بردارى قرار مىدهد . به نظر مىرسد وضع روانى خاص ماكياولى - عاشق وفادار سزار بورژيا - چنين ايجاب كرده است كه سوء استفاده از قانون مزبور را هم با عامل لزوم بهره بردارى از هر گونه وسيله براى هدف خود ، صورت داده است ، به اين معنى كه هدفگيرى ماكياولى ايجاب كرده است كه براى رسيدن به هدف خود كه علمى نشاندادن تفكرات سياسىاش بوده است ، از تطبيق نابخردانهء قانون مزبور غير مورد حقيقىاش نيز استفاده